Bir Web sitesi tasarımına başladığınızda elinizde pek çok seçenek vardır. Bu seçenekler Web sitenizin amaçlarınıza ulaşmak konusunda yetersiz kalmasına neden olacak problemlere de neden olabilir bir yandan. İşte bu yazıda özellikle ticari özellikli Web sitelerinde yaygın bir şekilde yapılan tasarım hatalarının bir listesini sunmaktayız, ancak tabii ki dikkat çektiğimiz noktaları kolaylıkla kişisel veya hobi amaçlı sitelere ve kar amacı gütmeyen mesleki sitelere uygulayabilirsiniz.

1: Mutlaka Web sitenizi tanımlayıcı bilgi sunun

Her Web sitesinde, sitenin amacını açık ve net şekilde ortaya koyan bilgiler yer almalıdır. Bu amaçla ana sayfaya kısa ve özet bir tanıtım yazısı veya yine ana sayfa üzerinde açıkça görülebilecek bir link üzerinden Hakkımızda (veya aynı anlamda bir başlıkla) sayfası konulmalıdır. Bu hem Web sitenizin tanıtımını yapmak hem de sitenizi ziyaret eden insanlara verdiğiniz değeri göstermek bakımından önemlidir.

Bazı insanların, Web sitesinin amacı konusunda kafalarının karışmaması için yeterli bilginin bulunmasının neden faydalı olmadığını düşündüklerinin açıklanması da önemlidir. Sizin sitenin amacını açık bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğunuz halde koymamanız sonucunda sizinle ve sitenizle alakası olmayan birini başka yere göndermek, ziyaretçileri sizin yardımınız olmadan bunu keşfetmek için zaman kaybetmelerinden daha iyidir. Bununla birlikte, faydalı olmayan bir Web sitesi ile yaşanacak olumlu bir tecrübe, bunun kulaktan kulağa yayılması suretiyle muğlak ve anlaşılması güç bir Web sitesinde yaşanacak bir tecrübeye kıyasla sizi müşterilerinizle bir araya getirmek için daha önemli bir olanak sağlar.

2: Alt ve başlık özelliklerini atlamayın

Web siteniz üzerindeki her XHTML etiketi için her zaman onları destekleyen alt ve başlık özelliklerini kullanın. Bu bilgi, Web siteniz fotoğrafları desteklemeyen tarayıcılarla ziyaret edildiğinde ve ana içerikte yer alandan daha fazla bilgiye gerek duyulmadığında erişilebilirlik  bakımından kritik önem taşır.

Bu ihtiyacı tetikleyen en yaygın neden, internette dolaşmak için ekran okuyucu kullanan kör kullanıcılar gibi engelli insanların erişebilirliğidir. Bunun için alt veya başlık özelliğinde çok fazla metin kullanmamaya özen gösterin — buralarda kullandığınız metinler kısa, açık ve en önemli bilgileri içerecek nitelikte olmalıdır. Ziyaretçilerinizi bir sürü gereksiz paragrafa boğmak veya çok sayıda pop-up ileti ile ne olduğu bellisiz bir sürü bilgiyle canlarını sıkmak istemezsiniz. Alt ve başlık etiketlerinin amacı genel olarak erişilebilirliği arttırmaktır.

3: Arşivlenmiş sayfaların URL’lerini değiştirmeyin

Yine çok sıklıkla karşılaşılan bir durum da Web sitelerinin güncelliğini kaybeden sayfaların URL’lerini değiştirmek ve onları ana sayfadan arşive göndermektir. Bu durum, Web sitenizde yer alan sayfalara yönlenen linkler etkisiz hale geldikçe kayda değer bir arama motoru yerleşimini tesis etmeyi olağanüstü derecede zorlaştırabilir. Sitenizi ilk kez oluşturduğunuzda bu işlemi içeriği URL’leri değiştirmek zorunda kalmadan arşive göndermenize olanak tanıyacak şekilde yapın. Web sitenizin popülaritesi kulaktan kulağa yayılarak oluşacağı için URL’leri ikide bir değiştirirseniz bu doğal tanıtımdan istifade etmeniz söz konusu olamayacaktır.

4: İçeriğin tarihlendirilmesine özen gösterin

Web sitenizi ziyaret edenlerin geri dönüşünü istiyorsanız genel olarak içeriği güncel tutmanız gerekir. İnsanlar sadece görebilecekleri yeni bir şey olduğuna inandıkları siteleri tekrardan ziyaret eder. Bu nedenle içeriğin güncel olması gerekir ki bu sayede Web sitenizin ziyaretçileri neyin yeni olduğunu ve bunların hangi amaçla koyulduğunu bilebilsin. Web sitesi içeriğinin düzenli bir şekilde değiştirilmediği çok seyrek görülen durumlarda bile – sırf bir sayfanın önce düzenlenmesi ve daha sonra yeni bilgilerin koyulması gerektiği için bile – zaman zaman mutlaka değiştirilmesi gerekir.

Her içerik sayfasının altında “son değiştirilme tarihi” şeklinde bir dipnot eklemiş olsanız dahi Web sitenizde yer alan tüm içeriğin tarihini belirterek okuyucularınızın hangi bilgilerin güncelliğini kaybettiğini belirlemelerine olanak tanıyın. Bu sadece ziyaretçilerinizin işini kolaylaştırmakla kalmaz aynı zamanda size de yardımcı olur: daha fazla okuyucu sizin söylediğinizle onların başka yerlerde okudukları arasındaki herhangi bir tutarsızlığın bilgi değişikliğinden kaynaklandığını anlamalarına ve sizin söylediklerinize itibar ederek daha fazlasını okumak için sitenizi tekrar tekrar ziyaret etmelerine yol açacaktır.

5: Meşgul ve kalabalık sayfalar yaratmayın

Tek bir yerde çok fazla bilginin bulunması ziyaretçilerin o yerden uzaklaşmasına yol açabilir. Sağduyulu bir eğilim olabildiğince bilgilendirici olmalı ancak aynı zamanda iyi bir şey hakkında gereğinden fazla kalabalık yaratılmamalıdır. Gereğinden fazla bilgi verilen okuyucu bir süre sonra yormakta ve bakıp geçmeye başlamasına neden olmaktadır. Eğer içeriğin pek güncel değilse okumayı tümüyle bırakmaktadır.

İlk noktaların küçük boyutlar halinde kısa ve bağlantılı olmasına ve gerekli ise daha yarıntılı bilgi için link vererek ilgili okuyucuları daha derin bilgi için yönlendirmeye özen gösterin. Madde imleri ile sıralanmış listeler bilgilerin bölümlere ayrılması için harika bir yoldur. Bu sayede okuyuculara iletmek istediğiniz bilgiler kolaylıkla sindirilebilir ve kaçmalarını engeller. Aynı kural linklerin listelenmesi konusunda da geçerlidir — bir yerde çok fazla linkin bulunması hat parazitinden çok az daha fazla olmakta ve statik hale gelmektedir. Link listelerinizi kısa ve düzenli tutun ki okuyucular en az çabayla ihtiyaç duydukları şeyi bulabilsin. Ziyaretçiler aradıkları şeyi ne kadar kolay bulabilirlerse ve buldukları şey ne kadar kolay sindirilebilir olursa Web sitenize o kadar değer vereceklerdir.

6: Resimler konusunda aşırıya kaçmayın

Kapak sayfaları ve diğer gerekli tanıtım öğeleri haricinde dekoratif imgeleri mümkün olduğunca seyrek kullanın. Görüntü eklerken, okuyucunun aradığı içeriği bulmasına yardımcı olmasına veya başlı başına sunmak istediğiniz içerik olmasına özen gösterin. Bu amaçlar dışında görüntü kullanmayın. Daha hoş bir görünüm elde etmek için resimleri Web sitenizin her tarafına serpiştirmeyin, nitekim bu durum ziyaretçilerin kaçmasına yol açabilir. Web sitenizi dekoratif görüntülerle değil faydalı görüntülerle – ve çok sayıda olmamak üzere – doldurun. Görüntüler yavaş yüklenir ve okuyucularınızın aradığı metin öğeleri bağlamında elde edilebilir ve bazı tarayıcılarda ve bazı ekran okuyucularda görünebilir değildir. Diğer taraftan metin öğeleri her zaman için evrensel niteliktedir.

7: Link dolaylaması, engellemesi veya yeniden yönlendirme yapmayın

Hiçbir zaman diğer Web sitelerinin sizin içeriğinize link vermesini engellemeyin. Bu kuralı çiğneyen bir sürü içerik sağlayıcısı vardır. Ziyaretçilerin her defasında ana sayfaya dönmelerini sağlamak için linkleri belirli öğelere yönlendiren haber siteleri buna örnektir. Gelen ziyaretçileri, sanki Web sitesinin ilgilendikleri içerik dışındaki tüm yerleriyle ilgileniyorlarmış gibi, sitenin ana sayfasına gitmeye zorlayan bu denli “kaba” bir davranış, sadece insanların hayal kırıklığına uğramasına neden olmaktadır. Onlar da bir öğeyi bulmakta herhangi bir zorlukla karşılaştığında bu duruma son vererek bilgi için başka sitelerin kapısını çalmaya yönelmektedir. Daha da kötüsü gelen linkler arama motorunuzun yerleşimini önemli ölçüde iyileştirmektedir ve gelen linklerin daha düzgün çalışma adına engellenmesi başka siteleri de sizin sitenize link vermekten vazgeçirebilir. Diğer Web sitelerinin sizin sitenizdeki öğelere link vermek konusunda heveslerinin kırılmasına asla müsaade etmeyin.

8: Yeni içeriklerin tanınmalarının veya bulunmalarının zor olmasına izin vermeyin

4. maddede içeriğin güncel tutulması ve uygun bir şekilde tarihlendirilmesinin önemine vurgu yapmıştık. Burada da başka bir noktaya dikkat çekiyoruz.  İçeriğini düzenli olarak değiştiren bir Web site söz konusu değişiklikleri ziyaretçilerin kolayca erişebileceği bir şekilde sunmalıdır. Bugün eklenen yeni içerik üç yıl önceki materyallerin depolandığı arşivde sonlanmamalıdır, bu durum özellikle farkın anlatılmasını imkansız kılmaktadır.

Yeni içerik her zaman için okuyucularınızın ondan yeterince faydalanabilmesi için yeterince uzun süre güncel tutulmalıdır. Eğer içeriği çok sık ve hızlı şekilde güncellenen (Slashdot gibi) bir Web sitesine sahipseniz bu konuda içeriği kategorilendirme yönteminden yardım alınabilir. Yeni öğeleri kategorilere ayırarak okuyucularınızın belirli ilgi alanları dahilinde yeni materyalleri görece daha kolay bir şekilde bulmalarını sağlayabilirsiniz. Etkin arama işlevselliği ve iyi Web sitesi organizasyonu da okuyucularınızın daha önce gördüğü ve yeniden ulaşmak istediği bilgileri kolayca edinmelerine yardımcı olabilir. Bu tip adımlarla ziyaretçilerinize en üst düzeyde yardımcı olabilirsiniz.

9: Küçük resimleri daha kullanışlı olmaları adına aşırı küçük görüntülemeyin

Çok sayıda resim içeren resim galerilerini sunarken, bunlara küçük resim listelerinden link vermek yaygın kullanılan bir taktiktir. Küçük resim görüntüleri, esas resmin nasıl bir görüntüye sahip olduğu konusunda görüntüleyicilere bir fikir vermek üzere tasarlanmıştır, bu nedenle bu resimleri gereğinden fazla küçültmek amaca uygun olmayacaktır.

Resimlerin yeniden boyutlandırılması için XHTML veya CSS kullanmaktansa ana resimlerinizin ufaltılmış ve/veya kırpılmış sürümlerini oluşturmanız da önem arz etmektedir. Resimler biçimlendirici ile yeniden boyutlandırıldığında hala istemci sistemine, yani ziyaretçinin tarayıcısına, daha büyük boyutlarda resimler gönderiliyor demektir. Gerçekten de biçimlendirme veya stil sayfası ile yeniden boyutlandırılmış tam boy küçük resimlerle dolu bir sayfa yüklerken, bir tarayıcı pek çok işlemci ve hafıza kaynağı kullanır.  Bu, tarayıcının hata vermesine veya başka problemlerin ortaya çıkmasına, en azından yükleme süresinin olağanüstü derecede uzamasına neden olabilir. Yavaş yükleme süresi ise Web site ziyaretçilerinin başka sitelere yönelmesine neden olacaktır.

10: Web sayfası başlıklarını kullanmaktan imtina etmeyin

Pek çok Web tasarımcısı Web sayfalarına başlık koymamaktadır. Bu, sadece arama motorları görüntülediği sonuçlar için Web sitenizi sayfa başlıkları ile tanımasından dolayı olsa bile ve tarayıcınızın yer imlerine bir Web sayfasını kaydetmeniz sonucunda tarayıcının yer imi için default olarak sayfa başlığını kullanması nedeniyle apaçık bir hatadır.

Web tasarımcılarının yapmaya eğilimli olduğu daha seyrek bir hata ise sitenin her sayfası için aynı başlığı kullanmaktır. Her sayfa için aynı başlığı kullanmak yerine her spesifik sayfa için o sayfayı tanımlayan ayrı bir başlık kullanmak daha faydalı olacaktır. Tabi ki kullanılan başlıklar kısa ve öz olmalıdır. Sayfalar için çok uzun başlıklar kullanmak neredeyse hiç başlık kullanmamak kadar kötü bir durumdur.

Başarıya giden yol

Yukarıda ele aldığımız noktalar Web tasarımı konusunda oldukça yaygın olarak karşılaşılan ve başarı için mutlaka vazgeçilmesi gereken hataları içermektedir. Ancak bu uyarıların dikkate alınmaması veya yanlış anlaşılması da karşımıza çıkan bir durumdur. Oldukça önemsiz birkaç hatanın üstesinden gelmek için biraz çaba yeterlidir, ancak bir ayağınızı kullanırken diğer ayağınızdan destek almak şartıyla bu mümkündür. Burada sunduğumuz ilkeleri dikkate alarak Web sitenizin başarı şansını arttırmanız dileğiyle…